Toenemende vraag om euthanasie op grond van psychisch lijden

Hulpverleners zien zich steeds vaker geconfronteerd met de vraag om euthanasie op grond van ondraaglijk psychisch lijden. “De nood aan wetenschappelijk onderzoek is zeer groot.”

Sinds 2002 is euthanasie in ons land toegestaan in geval van ondraaglijk lijden, lichamelijk of psychisch. Toch is het pas recent dat de geestelijke gezondheidszorg zich geconfronteerd ziet met een toenemende vraag naar euthanasie op grond van psychisch lijden. De behoefte aan informatie is groot. Tweehonderd hulpverleners en andere geïnteresseerden kwamen op dinsdag 27 maart naar Leuven voor het symposium ‘Euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden’, naar aanleiding van de publicatie van het gelijknamige boek.

Professor Chantal Van Audenhove, directeur van het Centrum voor Zorgonderzoek en Consultancy LUCAS : “In ons land beschikken we nog niet over cijfers inzake euthanasie op grond van ondraaglijk psychisch lijden. In Nederland wel, daar ligt het aantal uitvoeringen op minder dan vijf per jaar. De vraag wordt hier wel vaker gesteld dan in Nederland. We zien ook dat hulpverleners, vooral dan uit de zorg- en thuissector, er de laatste jaren steeds meer mee worden geconfronteerd, met alle vragen van dien."

Hebt u een verklaring voor die recente stijging?

“Er is stilaan een grotere openheid in de samenleving, een grotere bereidheid om naar de vraag te luisteren. De patiënten die we voor ons boek hebben geïnterviewd, getuigen hoe ze vroeger niet voor hun doodswens mochten uitkomen. Vandaag nemen hulpverleners de vraag vaker serieus en gaan ze luisteren, begrip tonen en ondersteunen. Maar het blijft iets waar ze mee worstelen. Er zijn slechts weinig artsen bereid om euthanasie op grond van psychisch lijden uit te voeren. Nog al te vaak zien ze de doodswens uitsluitend als een symptoom van de psychische ziekte van de patiënt en dus als iets wat moet worden behandeld.”

Is dat dan niet zo?

“Natuurlijk is er vrijwel altijd sprake van een psychiatrische pathologie. Dat is net wat het zo complex maakt. Zeker bij ziekten met een cyclisch verloop, zoals een manisch-depressieve psychose, waarbij de doodswens na verloop van tijd weer voorbijgaat. Sowieso moet er voldoende tijd overheen gaan vooraleer er een beslissing genomen wordt. Mensen kunnen soms langdurig heel moeilijke periodes doormaken en daar dan in een latere levensfase toch op de een of andere manier uitgeraken.”

“Maar dat gebeurt niet altijd. Sommige mensen hebben al van kindsbeen af een doodswens. Voor het boek hebben we mensen geïnterviewd die al jaren worstelen met een ernstige psychiatrische ziekte, vaak telkens een nieuwe diagnose krijgen en op geen enkele behandeling reageren en meestal meerdere suïcidepogingen achter de rug hebben. Denk aan een zware depressie die aan elke therapie resistent is, of een psychiatrische aandoening met symptomen die als ondraaglijk worden ervaren. Op den duur moet je daarvoor als hulpverlener de duimen leggen.”

Welke procedure wordt er dan gevolgd?

“Die is dezelfde als in het geval van euthanasie bij ondraaglijk fysiek lijden: het is uiteraard de patiënt die bepaalt of hij zijn lijden als ondraaglijk ervaart, en drie artsen moeten de aanvraag ondersteunen. In Nederland werd een duidelijke richtlijn uitgewerkt die alle aspecten rond euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden op een rij zet (zie onderaan dit artikel – red.).”

“Om zo goed mogelijk om te gaan met de vraag om euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden lijkt het me belangrijk om daarnaast altijd op een ander spoor te werken. Onze cultuur wordt immers gedomineerd door een medisch model waarbij ziektes moeten worden genezen en waarbij men met de rug tegen de muur staat als dat niet lukt. Misschien moeten we meer werken vanuit een visie op herstel, waarbij men de kwaliteit van leven centraal plaatst en mensen stimuleert om met en ondanks een psychische ziekte een zo goed mogelijk leven te leiden. Om de kwetsbaarheid en de beperkingen een plaats te geven en ondanks de episodes van terugval die er steeds zullen zijn, toch een hoopvol perspectief te houden. Empowerment en deskundigheid krijgen in deze benadering een centrale rol.”

Tekst: Ine Van Houdenhove

'Euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden',  Ann Callebert, Chantal Van Audenhove, Iris De Coster (Acco)

'Richtlijn omgaan met het verzoek om hulp bij zelfdoding door patiënten met een psychiatrische stoornis' (Nederland): http://steungroeppsychiaters.nl/wp-content/uploads/Richtlijn-hulp-bij-zelfdoding_NVvP-2009.pdf

Wie kampt met vragen rond zelfdoding, kan terecht op (t) 02 649 95 55 of op www.zelfmoordlijn.be.

Heb je een psychisch probleem dat een schaduw werpt op jouw leven als student? Dan kan je in het Psychotherapeutisch Centrum terecht voor professionele hulp van studentenpsychologen en -psychiaters. Voor een afspraak kan je terecht op (t) 016 32 43 43 of ptc@dsv.kuleuven.be.