Professor Conny Aerts krijgt ‘Belgische Nobelprijs’ voor baanbrekend onderzoek naar de evolutie van sterren

De Francqui Prijs 2012 – één van de belangrijkste wetenschappelijke onderscheidingen in ons land en ook wel eens de ‘Belgische Nobelprijs’ genoemd – gaat naar professor Conny Aerts. Aan het Instituut voor Sterrenkunde van de KU Leuven leidt zij een team dat onderzoek voert binnen de asteroseismologie, een jonge tak van de sterrenkunde die via het bestuderen van de trillingen van sterren de evolutie van die sterren blootlegt. 

De Francqui Stichting reikt de prestigieuze onderscheiding – goed voor 250.000 euro – jaarlijks uit, beurtelings aan een wetenschapper uit de exacte wetenschappen, de menswetenschappen, de biologie en de geneeskunde. Meerdere titularissen van de Francqui Prijs mochten later ook internationale prijzen in ontvangst nemen, sommigen zelfs de Nobelprijs. 

Professor Aerts is dan ook bijzonder opgetogen over het nieuws: “De prijs is een enorme schouderklop voor ons onderzoek. Ik ben bovendien de eerste vrouw die de Francqui Prijs mag ontvangen voor exacte wetenschappen. Deze onderscheiding toont dat een vrouw met een gezin en kinderen het kan maken in deze harde sector. Dat is symbolisch toch wel belangrijk: elk jaar kiezen er heel veel jonge meisjes met het talent voor exacte wetenschappen, toch voor een niet-exacte studie, omdat ze te snel denken er niet geschikt voor te zijn, bij gebrek aan rolmodellen.”

“Ik ben fundamenteel wetenschapper in hart en nieren. Sterrenkunde is niet de wereld van de industriële toepassingen, de patenten en de spin-offs. Misschien is het daarom slechts de vierde Francqui-prijs in dit domein. Maar tegelijk spreekt sterrenkunde tot ieders verbeelding.”

Cruciale precisie

Als asteroseismologe bestudeert professor Conny Aerts de trillingen van sterren, om zo een inzicht te krijgen in de inwendige structuur van een ster. Ze ontwikkelde hiervoor een geheel eigen methode, waarbij theoretische modellen op empirische wijze aan de sterrenkundige werkelijkheid worden getoetst. Aerts: “Mijn onderzoeksteam is heel multidisciplinair: er zitten een aantal ingenieurs in, en onze ontdekkingen steunen op ruimtemissies en telescoopwerk. Onze successen zijn het resultaat van observatiewerk gekoppeld aan theoretische astrofysica. Dat is de grote verdienste van ons onderzoek: de meeste sterrenkundigen zitten óf in het zuiver theoretische óf in het observerende kamp, wij slaan de brug tussen beide. Met resultaat.”

Al in het begin van haar carrière ontwikkelde professor Aerts wetenschappelijke methodes die via statistische analyse onderzoekers in staat stellen uiterst nauwkeurige informatie te verkrijgen over de trillingen van sterren. En net die nauwkeurigheid is van wezenlijk belang. Het meten en interpreteren van stertrillingen is namelijk de enige manier om binnenin sterren te kijken en de fysica die daar heerst te onderwerpen aan observationele toetsing. De precisie waarmee het team van professor Aerts stertrillingen onderzoekt, stelt de wetenschap in staat een inzicht te krijgen in de evolutie van sterren, en bij uitbreiding van andere hemellichamen. Verder bouwend op haar methodes stelde professor Aerts vast dat de kern van bepaalde sterren sneller ronddraait dan hun oppervlak – een fenomeen dat zelfs voor de zon nog niet kon worden vastgesteld.

In goed gezelschap

De officiële uitreiking van de onderscheiding vindt plaats op 13 juni, in aanwezigheid van koning Albert. Het gaat om een persoonlijke prijs van 150.000 euro, een onderzoekssubsidie van 25.000 euro en een bedrag van 65.000 tot 70.000 euro voor een internationaal symposium en een kleiner colloquium in de Academia Belgica in Rome. “Ik heb nog geen idee wat ik met de geldprijs ga doen”, zegt professor Aerts, “daarvoor is het bericht van de toekenning nog te vers. Maar in ieder geval moet een deel gaan naar de opleiding van jonge mensen, dat vind ik bijzonder belangrijk.”

De Francqui Stichting werd in 1932 opgericht door de Belgische diplomaat Emile Francqui en de toenmalige Amerikaanse president Herbert Hoover. Beiden investeerden na WO I in diverse wetenschapsorganisaties, om het onderzoek in België te stimuleren. Sinds 1933 reikt de stichting de Francqui Prijs uit. Professor Aerts staat op de erelijst in goed gezelschap, waaronder Leuvense wetenschappers als Georges Lemaître (1934), Henri Koch (1951), Jozef IJsewijn (1980), Désiré Collen (1984), Géry Van Outryve d’Ydewalle (1992), Peter Carmeliet (2002) en Marie-Claire Foblets (2004).