A penny for your thoughts: Over Onderzoek

Wie niet gelooft dat onderzoek fun is, werd op 6 juni bij de happening Over onderzoek - Food for thought geheid door twijfel bevangen. De fun begon met heel positieve berichten over de positie van het Leuvense onderzoek.

We doen het goed, mogen we concluderen na het uitvoerig met cijfermateriaal gelardeerde betoog van professor Peter Marynen, vicerector Onderzoeksbeleid. Op basis van talrijke indicatoren bleek dat de Leuvense onderzoeksfinanciering floreert, vooral waar het gaat om competitieve middelenverwerving – bijvoorbeeld  Odysseus, Hercules, ERC Grants enzovoort. In het Europese FP7-programma horen we bij de topvijf! Vicerector Marynen belichtte verder nog hoe er gewerkt wordt aan de verfijning van beleidsinstrumenten, bijvoorbeeld de bibliometrische aanpak, die van meer transparantie en domeinspecifieke criteria voorzien wordt. Ondanks dat goede nieuws zijn er ook punten die de nodige zorgen baren. Zo blijft de ZAP-bottleneck bestaan, wat betekent dat steeds meer onderzoeksmiddelen en onderzoekers steeds zwaarder drukken op de schouders van een numeriek al jaren ongeveer constant blijvend aantal ZAP-leden. Toch is ook daar een lichtpuntje: het integratiedecreet voorziet tot 2023 een stijging van het Leuvense ZAP-aantal met 160 VTE. Een tweede punt van aandacht betreft de relatieve daling van het aantal postdocs. Dat is alarmerend, omdat het juist deze groep is die een onmisbare en substantiële bijdrage levert tot ons innovatievermogen, onze onderzoeksexcellentie en onze groei in interdisciplinair onderzoek.

Echte fun werd geleverd door Neveneffect en taalvaardig natuurkundige Lieven Scheire. In twee bijdragen maakte hij de corona diets wat de relativiteitstheorie precies is. Het bleek te gaan om een theorie waarmee je, als je maar voldoende snelheid haalt, een raket van 12 meter netjes kunt onderbrengen in een schuurtje van 10 meter. Met een Lorentztransformatie van likmevessie en een blad papier rekent u dat zelf maar even na. Het klopt. Scheire is ook een visionaire pedagoog: éérst moet je je publiek (of je studenten, same thing) verwonderen, en pas dan moet je gaan uitleggen. Wie meent dat het andersom ook wel zal werken, dwaalt.
Daarna was het de beurt aan acht Leuvense onderzoekers, die ieder gedurende een beperkt aantal minuten een aspect of knelpunt naar keuze mochten belichten.

Power to the prof

Veerle Baekelandt (Onderzoeksgroep voor Neurobiologie en Gentherapie) hield een pleidooi voor een drastisch vereenvoudigde onderzoeksfinanciering.

Toegang tot de huidige interne en externe financieringskanalen vergt immers zoveel tijd dat er geen mogelijkheid meer overblijft voor eigen creatief onderzoek. Een prof moet eerst en vooral een creatieve en interdisciplinaire onderzoeker zijn, geen voltijdse grant application writer. Ergens hebben wij dit nog gehoord.

Joost Schymkowitz (departement Cellulaire en Moleculaire Geneeskunde) stelde dat onderzoeksfinanciering over empowerment moet gaan, niet over employment. Het is volgens hem een mythe dat er automatisch wel iets fantastisch uit de bus zal komen als je maar voldoende mensen aan het werk zet. Door overstructurering tegen te gaan, empower je mensen, in plaats van ze in een keurslijf alleen maar te employen. Sascha Bru (Literatuur en Cultuur) stelde dat ‘Arts Faculty researchers complain without reason, but they are right'. Hij zette uiteen hoe noch hijzelf noch zijn faculteit op het eerste gezicht reden tot klagen hebben. Alles gaat immers toch goed, in een levenskrachtige onderzoeksomgeving? Het probleem is dat het allemaal zoveel béter zou kunnen. Hij wees op enkele pijnpunten, bijvoorbeeld een gebrek aan een rationele bepaling van onderzoeksprioriteiten, een schrijnend tekort aan ‘labo-middelen’ – voor Letteren zijn dat boeken – en een te weinig transparante sabbatregeling. Katleen Janssen van de Rechtsfaculteit (ICRI) zette de eigen aard en dus ook de eigen problematiek van het onderzoek in haar faculteit uiteen. De verwevenheid van het onderzoek met het beroepsgerichte karakter van de opleiding, de minder centrale plaats van peer review, de afwezigheid van echt internationale tijdschriften en de nationale oriëntatie van heel veel juridisch werk zijn factoren die het juridisch onderzoek een nadelige concurrentiële positie bezorgen in de wereld van de onderzoeksfinanciering. Daardoor voelen juridische researchers zich wel eens het lelijke eendje en lopen ze wel eens verloren in de wereld van het onderzoek. Zeynep Okray (Labo voor Neurogenetica) wees erop dat er voor de meerderheid van de PhD’s géén loopbaan binnen de universiteit wacht. Probleem is echter dat een niet-academische carrière onvoldoende aandacht krijgt in het PhD-traject. Het verdient daarom aanbeveling al vroeg in de doctoraatsopleiding ruimte te maken voor de ‘onbekende buitenwereld’, bijvoorbeeld via geregelde counseling, jobbeurzen, transferable skills enzovoort.

Architecten, radio’s en eieren

Matthias Vanmaercke (afdeling Geografie) sprak over Open Research. Het kader daartoe wordt geschapen door Open Access, een manier van publicatie van onderzoeksresultaten waar ook onze universiteit de nodige aandacht aan schenkt. Open Access is misschien geen mirakeloplossing en brengt zijn eigen kosten en problemen mee, maar het is zeker een belangrijke manier om onderzoeksresultaten in ruimere kring te verspreiden, iets waar ook professor Marynen in zijn betoog al op gewezen had. VanMaercke brak verder nog een lans om ook Open Source-software een plaats te geven op weg naar Open Research.

Johan Verbeke (Geassocieerde Faculteit Architectuur) sprak over de nieuwe mogelijkheden voor het onderzoek zoals dat vorm krijgt via de integratie van de geacademiseerde hogeschoolopleidingen in de universiteit. Het onderzoek dat in deze opleidingen gebeurt, te typeren als artistic research en research by design, verschilt van het sterk analytische onderzoek van het klassieke universitair onderzoek. Juist door dit verschil is een veelbelovende en vernieuwende kruisbestuiving mogelijk. Wel moet aan dit ‘andere’ onderzoek de nodige groeitijd gegeven worden op het vlak van financiering en omkadering.

Aurélie Carlier (PhD Engineering) vroeg zich af of een bioloog een radio kan herstellen. Het antwoord daarop zal wel negatief zijn, maar van een interdisciplinaire aanpak van wetenschappelijke problemen valt niettemin zeer veel goeds te verwachten. Interdisciplinariteit brengt zijn eigen problemen mee.

Zo zijn er vragen over de organisatorische plaats van dit onderzoek. De universiteit en haar onderzoek zijn immers nog in grote mate geënt op een discipline-gebaseerd organigram. Interdisciplinair werken roept ook vragen op over de finaliteit van de onderzoeker zelf: blijft die – bijvoorbeeld – ingenieur, of wordt hij door zijn inplanting bij – bijvoorbeeld – geneeskunde een ‘biomedicus’?

Hoe boeiend de uiteenzettingen ook waren, vicerector Marynen rondde ze af met een voor velen toch zeer welkom woord: na food for thought was het tijd voor drinks for thought – met hapjes die op een of andere manier de aandacht getrokken hadden van de Leuvense onderzoekers, van bananenlikeur tot eieren. Wat dat laatste betreft: we hebben het goed verborgen kunnen houden, maar eigenlijk hebben wij de kip uitgevonden. Een spin-off lonkt.

Ludo Meyvis