Nadenken over geluk maakt gelukkiger

Uit een grootschalig geluksonderzoek blijkt dat praktische tips het geluksgevoel van mensen kunnen vergroten. Niet enkel wanneer ze worden uitgevoerd, maar ook en vooral omdat ze de deelnemers stimuleren om na te denken over hun leven en hoe ze de kwaliteit ervan kunnen verbeteren. Meer dan 83 procent van de deelnemers meent dat de interventie een positief effect heeft.

© KU Leuven - Rob Stevens
“Dans vandaag. Met iemand of met jezelf.” Dat die gelukstip werkt, bewezen deze deelnemers aan het Beiaardfestibal.
© KU Leuven - Rob Stevens

Kunnen we geluk bevorderen? Dat is de vraag waarop wetenschappers van de Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen samen met ‘geluksambassadeur’ Leo Bormans een antwoord zochten. Het afgelopen jaar voerden ze een grootschalig geluksonderzoek bij de Vlaamse bevolking. Ze gingen na of interventies met gelukstips een effect kunnen hebben. Op 17 november presenteerden ze de resultaten van hun studie.

“Net als in internationale studies gaat het geluksgevoel er gemiddeld op vooruit”, zegt professor Patrick Luyten, één van de onderzoekers. “Dat is best verrassend. We hadden niet verwacht dat een korte interventie zo’n duurzaam effect zou hebben op het geluksgevoel van mensen. Al is het beter om te spreken over ‘dimensies van geluk en welzijn’. Geluk verschilt immers van persoon tot persoon. En ook die dimensies moet je heel ruim interpreteren. Ze gaan van fysiek welzijn tot gevoelens van autonomie en zingeving. Iedereen vult die op zijn eigen manier in.”

Placebo

De onderzoeksperiode startte in januari en duurde vier weken. In totaal namen er 7.770 Vlamingen aan deel. “Een gigantisch aantal”, zegt Luyten. “En meteen ook de grote sterkte van onze studie. Het aantal deelnemers is groter dan dat van alle andere studies naar het onderwerp samen. Daarenboven is de groep heel heterogeen, met grote verschillen in leeftijd, economische status en burgerlijke staat.”

De deelnemers vulden vragenlijsten in die peilden naar hun geluksgevoel. Daarna werden ze willekeurig in drie groepen verdeeld. Deelnemers in de eerste groep kregen dagelijks een aantal gelukstips voorgeschoteld (zie kader). Er werd hen bijvoorbeeld gevraagd om op zoek te gaan naar het allereenvoudigste dat hen gelukkig maakt, of om een dag lang te focussen op wat ze graag doen, waarvan ze houden en waarop ze hopen. Een tweede groep kreeg wekelijks vier uitgebreide tips. “Die hadden als doel zelfreflectie te stimuleren en concreet aan te zetten tot doe-opdrachten”, zegt Luyten. “Zo moesten ze bijvoorbeeld iemand bedanken die erg betekenisvol voor hen is geweest.” De laatste groep kreeg de tips pas achteraf. Wel moesten ze wekelijks een vragenlijst invullen.

Lachen, leren en liefdevol aanraken

Eén groep van de deelnemers aan het geluksonderzoek kreeg een maand lang elke dag de keuze uit vier tips, met telkens een aanzet tot reflectie in de vorm van een citaat en een opdracht om met dat inzicht iets te doen. Een greep uit de tips:

  • ‘De komst van een goede clown bevordert de gezondheid van een stad meer dan twintig ezels beladen met medicijnen.’
    Thomas Sydenham, Engelse wetenschapper

    Breng vandaag de mensen aan het lachen. En ga goed na welke effecten dit heeft op anderen en op jezelf.
     
  • ‘Elk kind is een kunstenaar. Het probleem is er een te blijven.’
    Pablo Picasso, Spaanse kunstenaar

    Zoek een foto uit je kindertijd. Welke positieve eigenschappen van dat kind ben je onderweg verloren? Pak ze weer op.
     
  • ‘Het is gemakkelijker om iemand iets te bevelen dan om iemand iets te leren.’
    John Locke, Engelse filosoof

    Probeer vandaag iemand iets op een voorzichtige manier te leren.
     
  • ‘Ik wens je een hart dat nooit harder wordt, een gemoed dat nooit vermoeit en een aanraking die nooit pijn doet.’
    Charles Dickens, Engelse schrijver

    Elkaar liefdevol aanraken, maakt mensen gelukkig. Besteed er vandaag extra aandacht aan.
     
  • ‘De dans is een gedicht en elke beweging een woord.’
    Mata Hari, Nederlandse danseres

    Dans vandaag. Met iemand of met jezelf.

“We merkten nauwelijks een verschil in de gelukstoename tussen de eerste en de tweede groep”, zegt Luyten. “Net als in de internationale studies werden beide groepen gemiddeld gelukkiger door de tips. Ook viel ons op dat het effect groter werd bij mensen die langer deelnamen aan de interventie.” Bij de derde groep, die geen tips kreeg tijdens de onderzoeksperiode, vond ook een zekere toename van geluk plaats. Zij het dan aan het begin van de studie. “Wie in die wachtlijstgroep zat, bouwde duidelijk verwachtingen op”, zegt Luyten. “En ook die kunnen een boost geven aan je geluksgevoel. We spreken dan van een placebo-effect. Maar verwachtingen alleen blijken onvoldoende. Na een tijdje ebt het effect dan ook weg.”

Perfectionistisch

Opmerkelijk is dat de wetenschappers geen verband konden aantonen tussen het effectief uitvoeren van de tips en de toename van geluk. “Het gaat erom dat de interventies een reflectieproces in gang zetten”, zegt Luyten. “Ze maken ons scherp bewust van hoe we ons leven leiden en wat ons daarin gelukkig of ongelukkig maakt. Of je de specifieke tips al dan niet uitvoert, maakt niet uit. Belangrijk is wat je ermee doet.” Dat blijkt ook uit een bevraging van de deelnemers achteraf. Maar liefst 74 procent vond dat de interventie hun kijk op de dingen en het leven minstens een beetje had veranderd. Meer dan 83 procent zei dat ze over hun leven waren gaan nadenken.

Maar niet iedereen heeft evenveel baat bij de geluksinterventies. Hoe depressiever de deelnemers, of hoe meer negatieve persoonlijkheidskenmerken ze vertoonden, hoe minder gelukstoename er was. Voor ‘positieve’ persoonlijkheidskenmerken zoals het vermogen om te reflecteren of betekenis te ervaren in het leven was dit net omgekeerd. “Zoals we vermoedden, zagen we dat demografische factoren geen invloed hebben op het geluk”, zegt Luyten. “De stemming en de onderzochte persoonlijkheidsfactoren speelden inderdaad wel een belangrijke rol. Denk aan mensen met een depressie. Wie geconfronteerd wordt met dergelijk lijden, staat minder open voor de tips. Ze zijn dan ook geen wondermiddel.”

Hetzelfde merkten de onderzoekers bij wie vormen van perfectionisme vertoonde. “Wie te perfectionistisch is, is zo kritisch ten opzichte van zichzelf en anderen, dat het nooit genoeg is. Ze leggen de lat te hoog voor zichzelf, en rijden zichzelf daardoor vast in relaties met anderen. Ze geloven ook niet echt in de tips.” Toch bleek dat sommige van hen ook positieve effecten ondervonden van de gelukstips. “Velen waren gemotiveerd om te veranderen”, zegt Luyten. “Zij die volhielden tot op het einde en de tips opvolgden, werden toch een beetje gelukkiger.”

Lange termijn

Tijdens de interventie haakten bijzonder weinig deelnemers af. “Wel bleek het moeilijker om na 6 maanden nog alle deelnemers te bereiken”, zegt Luyten. “Maar toch slaagden we erin ongeveer 50% van de oorspronkelijke deelnemers op te volgen. In vergelijking met andere studies is dat best veel.” 

De onderzoekers zagen dat deelnemers zowel in de dagtip- als in de weektipgroep een blijvende toename in geluk vertoonden. “Dat zijn opvallende bevindingen, die we niet verwacht hadden. Het gaat immers om een in tijd en omvang erg beperkte interventie. Maar blijkbaar hebben de tips deze mensen aangezet om ook op lange termijn bewuster door het leven te gaan.”

Toch is er nog meer follow-up nodig, vindt Luyten. “Eigenlijk moeten we ook kijken naar de effecten na een jaar of anderhalf jaar. Verandering vergt immers tijd. Omdat genetische en omgevingsfactoren een niet te onderschatten rol spelen, kunnen we ons ook afvragen of de mensen die hoge niveaus van perfectionisme vertoonden en die gelukkiger werden niet zullen terugvallen op hun basisniveau.”

Pieter-Jan Borgelioen

De details van het onderzoek, aangevuld met een selectie gelukstips, zijn te vinden in het boek ‘Veel geluk – Hoe kunnen we ons geluk en dat van anderen versterken?’, uitgegeven bij Lannoo.