Beroepsmisvorming: Op de knieën voor natuursteen

Geoloog Rudy Swennen is gepassioneerd door gesteenten en kan geen natuurstenen vloer passeren zonder naar de grond te staren. “Die beroepsmisvorming heeft al voor ongemakkelijke situaties gezorgd, in luchthavens bijvoorbeeld.”

© Gudrun Makelberge
© Gudrun Makelberge

Rudy Swennen onderzoekt wereldwijd in bergen en groeves gesteente dat gelijkenis vertoont met olie- en gasvelden in de ondergrond. Meestal gaat het om natuursteen die ook voor vloeren of gevels wordt gebruikt. Die tegels zijn dus dankbaar studiemateriaal voor een geoloog, al levert dat weleens problemen op. “In de luchthaven van Tirana in Albanië zag ik in de vloersteen aders die andere structuren doorkruisten”, vertelt Swennen. “Na een tijdje ging ik op mijn knieën zitten om detailfoto’s te nemen – die gebruik ik in mijn lessen. Bij de tiende foto kwam de politie me halen en moest ik in een verhoorkamer uitleggen wat ik aan het doen was. Hetzelfde is me overkomen in een Italiaanse luchthaven: daar zag ik in de witte kalksteen naast bruinzwarte olievlekken ook fossielen zitten.”

Gelukkig vormt de beroepsmisvorming van Swennen op de meeste plaatsen geen probleem: “Ik kan geen kerk, hotel of historisch gebouw binnenstappen zonder naar de gebruikte materialen te kijken. De natuursteen van een oude trap, vloer of gevel is meestal afkomstig uit de buurt, dus je krijgt meteen een zicht op de geologische geschiedenis van de streek. Denk maar aan de kalksteen in de Ardennen.”

© KU Leuven - Rob Stevens
Rudy Swennen: "Ik kan geen kerk, hotel of historisch gebouw binnenstappen zonder naar de gebruikte materialen te kijken."
© KU Leuven - Rob Stevens

Swennen gidst ook natuursteenwandelingen door steden. “Als je de kans hebt, ga dan zeker eens kijken naar de rode natuursteen van de grote trap in de Universiteitshal in Leuven. Die is rood omdat de bacteriën in het gesteente 375 miljoen jaar geleden het ijzer in de steen geoxideerd hebben.”

Elke natuursteen uit de doe-het-zelfzaak vertelt je dus zijn levensloop, legt Swennen uit. “Zwarte natuursteen heeft bijvoorbeeld vaak bruine vlekken: dat zijn tekenen van een mineraaltransformatie. Met andere woorden: dat materiaal is ooit veranderd door een reactie met een bepaalde vloeistof. Dat proces maakt ook gaatjes in de steen. Interessant voor een geoloog, want die kanaaltjes kunnen elders in de ondergrond mettertijd gevuld raken met water, olie of gas.”

Natuursteen wordt vaak verkeerd gebruikt, volgens Swennen. “Sommige natuurstenen tegels hebben een mooi patroon met zwarte slierten. Maar architecten beseffen meestal onvoldoende dat zo’n patroon het materiaal net minder geschikt maakt als vloer- of gevelsteen. Wat er in die mooie structuren zit, kan reageren met poetsmiddelen of uitzetten en krimpen met weer en wind. En dan krijg je verkleuringen, barstjes of woekerende algen of bacteriën. De witte façadesteen van het Leuvense Museum M, bijvoorbeeld, vertoont een patroon van struikjes: dat is kalksteen, aangemaakt door bacteriën, met talrijke gaatjes waarin vuiligheid zich kan opstapelen en waarin bacteriën en algen hun intrek kunnen nemen. Ik wed dat ze die gevel over tien jaar moeten laten reinigen.”

De mooiste vondsten zijn voor Swennen stenen met fossielen. “In Noord-Italië heb je een geologische laag vol ammonieten, zeedieren met grote spiraalvormige schelpen die honderden miljoenen jaren geleden leefden. In een Italiaanse groeve wordt die laag ontgonnen voor tegels. Als ik in een gebouw kom en ik herken die geologische laag, ga ik zeker op zoek. Af en toe bots je dan op een mooie doorsnede van zo’n ammoniet. Zeer mooi en waardevol, ook letterlijk, want voor zo’n fossiel wordt 500 tot 600 euro neergeteld. En meestal beseffen de eigenaars dat niet eens. Wat uiteraard niet betekent dat ik het fossiel uit de vloer ga kloppen!”

Ilse Frederickx