Grote ijsmassa op Oost-Antarctica kwetsbaarder dan verwacht

De Oost-Antarctische ijskap is gevoeliger voor klimaatverandering dan verwacht. Dat konden onderzoekers van de KU Leuven, de TU Delft en de Universiteit Utrecht eerder dit jaar ter plaatse vaststellen. Het smeltwater veroorzaakte een gigantische krater die eerst werd toegeschreven aan een meteorietinslag, maar nu dus een smeltmeer blijkt te zijn. 

© Stef Lhermitte
Onderwaterfoto van een smeltwatermeer, vier meter onder het ijsoppervlak.
© Stef Lhermitte
De stijging van de zeespiegel is een hot topic als het gaat om klimaatverandering en de opwarming van de aarde. Een grote onbekende in de berekening van deze stijging is nog steeds de bijdrage van het ijs op Antarctica. Wetenschappers hebben nog onvoldoende inzicht in de processen die het al dan niet smelten van het ijs op de Zuidpool beïnvloeden. Onderzoekers van de KU Leuven, de TU Delft en de Universiteit Utrecht trokken eerder dit jaar naar Oost-Antarctica. Jan Lenaerts (Universiteit Utrecht / KU Leuven): “De oostkant van Antarctica is een sterk geïsoleerd gebied, waardoor er weinig geweten is over de klimaatverandering daar. Onze expeditie leverde heel wat inzichten op die kunnen bijdragen tot voorspellingen over de evolutie van het ijs in die regio.”

Mysterieuze krater

De ijsplaten rondom het Antarctische vasteland spelen een enorm belangrijke rol in de bescherming van de ijskap op het land. Als de ijsplaten smelten, kan het landijs in zee terecht komen, waardoor de zeespiegel met ettelijke meters zou kunnen stijgen. De wetenschappers keken dan ook vooral naar de smelt op deze ijsplaten die als buffer dienen voor de ijskappen op het land.

© Sanne Bosteels
Een moulin in de krater op de Koning Boudewijn-ijsplaat.
© Sanne Bosteels

“We vonden een onafgebroken sterke wind op de grens tussen de ijskap en de ijsplaat. Deze wind voert warme lucht aan én blaast ook de sneeuw weg. Daardoor komt het ijs, dat een donkerdere kleur heeft, bloot te liggen. Deze donkere kleur absorbeert meer warmte van de zon”, licht Stef Lhermitte (KU Leuven / TU Delft) toe. “Dit alles resulteert in een warmer microklimaat vlak bij de ijskap. We noemen dit ‘hotspots’.” De onderzoekers vonden meerdere van dergelijke hotspots vlakbij de ijskap. 

Aan de hand van dit mechanisme konden de onderzoekers ook de mysterieuze krater verklaren die begin dit jaar gespot werd op de Koning Boudewijn-ijsplaat. De krater bleek een gigantisch ingestort meer te zijn met een moulin. Dat is een gat onderin het meer waardoor het water naar de zee stroomt. Lhermitte: “Dit was een grote verrassing. Moulins zie je normaal alleen op Groenland en al helemaal niet op een ijsplaat.” De onderzoekers ontdekten ook dat er heel wat meren met smeltwater verborgen zaten onder het oppervlak. De meren zijn soms wel kilometers breed.

Zeespiegel  

Wat betekent dit nu voor de zeespiegel? “Eerdere studies wezen reeds uit dat de ijsplaat en achterliggende ijskap op West-Antarctica bijzonder kwetsbaar zijn, maar nu blijkt dat ook de veel grotere Oost-Antarctische ijskap bedreigd wordt door de stijgende temperatuur”, aldus Jan Lenaerts. “De hoeveelheid smelt verschilt enorm van jaar tot jaar, maar neemt wel duidelijk toe in warmere jaren,” vult Stef Lhermitte aan. 

Dit onderzoek is gefinancierd door de InBev-Baillet Latour Antarctic Fellowship en is een samenwerking van de Universiteit Utrecht, de Technische Universiteit Delft, de KU Leuven, de Université Libre de Bruxelles en het Alfred-Wegener-Institut. De resultaten van het onderzoek verschijnen vandaag in Nature Climate Change.

Wil je nog meer weten over dit onderzoek? Bekijk dan zeker deze interessante webstory:

Of bekijk hieronder een video-interview met de twee onderzoekers, gemaakt door de TU Delft.