Vetten voeden uitvalswegen voor kankercellen

Kanker kan zich doorheen het lichaam verspreiden via verschillende ‘uitvalswegen’. Een belangrijke route zijn de lymfevaten, een specifiek soort aderen. Bij de aanwezigheid van een tumor maakt het lichaam zelfs extra lymfevaten aan. Een team van onderzoekers onder leiding van professor Peter Carmeliet (VIB-KU Leuven) heeft het mechanisme achter die lymfevatontwikkeling ontdekt. Die inzichten kunnen op termijn leiden tot nieuwe kankermedicijnen, die de groei van lymfevaten tegengaan.

© Shutterstock
De onderzoekers toonden aan dat lymfevaten (afbeelding) al vanaf hun vroege ontwikkeling geprogrammeerd zijn om vetten te gebruiken. Het team wist via toediening van medicijnen de vetopname door lymfevaten te verhinderen, waarna hun groei stopte.
© Shutterstock
Chemotherapie en radiotherapie kunnen vandaag al veel kankers genezen. Maar de uitzaaiingen blijven problematisch: uitgezaaide kanker blijft de grootste kankergerelateerde doodsoorzaak. Kankercellen hebben uitvalswegen nodig om zich te verspreiden. Lymfevaten zijn veelgebruikte kanalen – soms bestaande vaten, maar door kanker worden er ook veel nieuwe vaten gevormd. Tot nu toe hadden wetenschappers weinig zicht op die ontwikkeling. Er bestaan dan ook nog geen behandelingen die de groei van lymfevaten als gevolg van kanker verhinderen.

De smaak voor vetten

Toen postdoctoraal onderzoekers Brian Wong, Xingwu Wang, Annalisa Zecchin en professor Peter Carmeliet nagingen welke voedingsstoffen lymfevaten nodig hebben om te groeien, bleek dat vetten een cruciale rol spelen. Eén belangrijke kanttekening: de voedingsstoffen die lymfevaten uit ons lichaam halen, zijn niet noodzakelijk dezelfde stoffen die wij uit ons voedsel opnemen. De mate waarin een patiënt bijvoorbeeld vet consumeert, heeft hier dus geen impact.

Het team wist via toediening van medicijnen de vetopname door lymfevaten te verhinderen, waarna hun groei stopte. En omgekeerd: toen de lymfevaten opnieuw vetten toegediend kregen, hervatte de groei. Die bevindingen tonen aan dat deze studie veel potentieel heeft om later tot nieuwe behandelingen te leiden.
De wetenschappers wierpen ook licht op de oorzaak van dit systeem. Zo krijgen lymfevaten de ‘smaak voor vetten’ te pakken bij het prille begin van hun ontwikkeling: meer bepaald op het moment waarop ze zich vanuit klassieke bloedvaten aftakken en omvormen naar lymfevaten. Om die transformatie te realiseren, zijn namelijk vetten nodig. Zij zorgen ervoor dat het DNA van de bloedvaten anders vertaald wordt, waardoor lymfevaten ontstaan.

“Onze studie toont aan dat lymfevaten al vanaf hun vroege ontwikkeling geprogrammeerd zijn om vetten te gebruiken”, zegt dr. Brian Wong (VIB-KU Leuven). “Ze hebben die vetten immers nodig om te groeien en te functioneren. Door zelf in te grijpen in dit vetgebruik, kunnen we de groei van lymfevaten controleren.”

Uitzaaiing tegengaan

Het VIB-team zal binnenkort verschillende proeven uitvoeren met stoffen die het gebruik van vetten door lymfevaten blokkeren, en zo nagaan hoe uitzaaiingen bestreden kunnen worden. Daarnaast zal het team testen of bepaalde voedingssupplementen op basis van vetten problemen met het lymfestelsel kunnen genezen. Na kankeroperaties komen dergelijke complicaties geregeld voor, waarna lymfoedeem optreedt. Daarbij hoopt lymfevocht zich op in de ledematen, met zwellingen als gevolg. Hiervoor bestaat tot op vandaag geen genezing.

“Onze volgende stappen concentreren zich dus op de vertaling van deze onderzoeksresultaten naar de reële wereld”, zegt professor Carmeliet. “Die ontwikkeling was vroeger niet mogelijk, omdat we de lymfevaten nog niet genoeg begrepen. Deze studie toont voor het eerst hun belangrijke afhankelijkheid van vetten aan. Dankzij die inzichten kunnen we op termijn medicijnen ontwikkelen die de buitensporige groei van lymfevaten bij kanker tegengaan, én medicijnen die de complicaties van lymfoedeem bestrijden.”

Het onderzoek werd gepubliceerd in Nature.