Patroonsfeest huldigt koppigaards met een missie

“Met onze eredoctoraten brengen we elk jaar wat academische warmte in het hartje van de winter”, zei rector Rik Torfs in zijn toespraak tijdens het Patroonsfeest. De editie 2017 was dankzij een vroege opstoot van de lente nog een tikkeltje warmer dan gebruikelijk. Dat ervoeren ook de kersverse eredoctors die tijdens de academische zitting bekroond werden voor hun belangrijke inzichten en voor de koppigheid waarmee ze die verspreiden en verdedigen.

© KU Leuven - Rob Stevens
Vrolijke gezichten in de stoet der togati: eredoctors Carl June en Louise Fresco naast rector Rik Torfs.
© KU Leuven - Rob Stevens
Wetenschappers zijn meestal te bescheiden om zichzelf op een voetstuk te zetten, aldus de rector. Zo hoort het ook, want “de wetenschap is groter dan de wetenschapper”. Maar te bescheiden zijn, is ook niet goed: “Daarom vieren we vandaag onszelf en wat ons dierbaar is.”

Maar wetenschappers maken ook fouten en bezorgen ons soms waanvoorstellingen. De eredoctors die vandaag gehuldigd worden, hebben dergelijke misvattingen rechtgezet, vervolgde de rector. Zo gingen professoren Carl June en James Allison met hun onderzoek naar het belang van het immuunsysteem voor de bestrijding van kanker in tegen de gangbare ideeën hierover. Professor Theodor Dieter maakte in zijn oecumenisch werk duidelijk dat een aantal breuklijnen tussen de belangrijkste christelijke overtuigingen berusten op scheefgegroeide opvattingen. En professor Louise Fresco bestrijdt de waan van de dag en wijst erop dat menselijke voeding méér is dan een kwestie van economie en biochemie.

Om in te durven gaan tegen vaststaande opvattingen en populistische simplificaties hebben wetenschappers niet alleen talent, een groot intellect en uithoudingsvermogen nodig. Ze moeten ook koppigheid aan de dag leggen, aldus de rector. En die eigenschap hebben de nieuwe eredoctors zeker met elkaar gemeen. Gezond koppig zijn ook de Deense Eurocommissaris Margrethe Vestager, die later dit jaar haar eredoctoraat in ontvangst komt nemen, en de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die in januari al een epitoga kreeg opgespeld. “Ze is er overigens in geslaagd in functie te blijven na de toekenning van het eredoctoraat”, grapte de rector. Vervolgens gaf hij het podium aan de promotoren om de laudatio’s voor hun eredoctors uit te spreken.

Kanker klein krijgen

© KU Leuven - Rob Stevens
Carl June in gesprek met rector Rik Torfs
© KU Leuven - Rob Stevens

Hoe kan je het menselijke immuunsysteem optimaal inzetten tegen kanker? Professor Peter Vandenberghe belichtte de revolutionaire antwoorden op deze vraag van de Amerikaanse onderzoeker Carl June en zijn vakgenoot James Allison – die helaas niet aanwezig kon zijn. De basis van hun werk is een nieuwe en ingenieuze omgang met T-cellen, een sleutelcomponent van het menselijk immuunsysteem. Dat heeft al geleid tot nieuwe behandelingen voor meerdere kankers, therapieën die het immuunsysteem herprogrammeren en daardoor ook niet uitgewerkt raken. Living drugs, zo noemt June ze zelf.

Toch ondervonden hij en Allison aanvankelijk heel wat tegenkanting. Ze hielden koppig vol en hun verwezenlijkingen worden nu voluit erkend en gewaardeerd. Niet het minst door Peter Vandenberghe en copromotor Peter Carmeliet: “Het werk van June en Allison heeft een volledig nieuw onderzoeksgebied geopend, heeft ons vertrouwd gemaakt met immunotherapie als een nieuwe vorm van oncologische en hematologische behandeling, en brengt hoop voor vele duizenden patiënten.”

Mede in naam van professor Alisson en alle immunologen wereldwijd bedankte professor June de KU Leuven voor het eredoctoraat. Hij verwees naar zijn dertigjarige samenwerking met professor Vandenberghe en noemde dergelijke vormen van internationaal partnerschap een grote bron van vreugde in zijn job. We hebben nu de tools om kanker klein te krijgen, zei June, maar de recente politieke ontwikkelingen in de VS vormen een bedreiging voor verdere stappen. De wetenschappelijke vrijheid is er in het gedrang, en volgens professor June moet Europa ook op zijn hoede zijn. Onderzoekers moeten nu verder kijken dan hun werk en ook op politiek vlak stelling durven nemen. Hij beloofde alvast om zelf die rol ter harte te nemen.

Vruchtbare dialoog

© KU Leuven - Rob Stevens
Theodor Dieter vond het Patroonsfeest een 'wonderful event' en het eredoctoraat een mooi signaal.
© KU Leuven - Rob Stevens

Professor Peter De Mey sprak – ook namens copromotoren professor Violet Soen en professor Andrea Robiglio – lovende woorden over Theodor Dieter, onderzoeker naar de geschiedenis van Luther en de reformatie, en hoofd van het Instituut voor Oecumenisch Onderzoek in Straatsburg. De Mey herinnerde eraan dat het dit jaar vijfhonderd jaar geleden is dat Martin Luther zijn 95 stellingen formuleerde: het startpunt van de Reformatie, die zou leiden tot een breuk in kerk, cultuur en politiek. “Toen Luthers stellingen een jaar later Leuven bereikten, werden ze door mijn voorgangers aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen als dwalingen beschouwd en later formeel verworpen door de universiteit”, aldus professor De Mey. Of in de woorden van rector Torfs: “Om de vijfhonderd jaar vergist de KU Leuven zich.”

Vandaag worden Luthers stellingen gezien als een uitnodiging voor academisch debat en bekroont de universiteit de architect van de voornaamste documenten die uit de internationale oecumenische dialoog tussen de Rooms-katholieke Kerk en de Lutherse Wereld Federatie zijn gekomen. In plaats van te focussen op de verschillen zoekt Theodor Dieter samen met zijn instituut naar overeenkomsten. Met succes, getuige een hele reeks vruchtbare dialogen, oecumenische documenten en andere verwezenlijkingen, zoals zijn bijdrage aan de oecumenische viering in de kathedraal van Lund tijdens het bezoek van Paus Franciscus op Reformatiedag 2016.

Een eredoctoraat ontvangen is voor professor Dieter “a wonderful event”. Een opmerkelijk signaal vindt hij het ook, 500 jaar na het begin van de reformatie – hij herinnerde eraan hoe de Leuvense universiteit de eerste was om Luther en zijn leer te veroordelen. De geschiedenis van de verhoudingen tussen kerken is er één van conflicten, die soms met geweld gepaard gingen. Dat verleden kunnen we niet veranderen, maar we kunnen wel bepalen hoe we omgaan met de aanwezigheid van die geschiedenis in ons heden. The healing of memory is possible. Door anders te kijken naar de denkstructuren en begrippen van schijnbaar tegengestelde doctrines kunnen we gemeenschappelijke grond vinden en nieuwe perspectieven ontdekken. Zo vertel je geen ander verhaal, maar vertel je het verhaal op een andere manier. Het eredoctoraat van de KU Leuven ziet Dieter dan ook niet alleen als een erkenning voor hemzelf, maar vooral voor het positieve project dat hij samen met zijn instituut en zijn collega-oecumenici uitdraagt.

Food for thought

© Michael De Lausnay
Professor Louise Fresco ziet haar eredoctoraat als een erkenning voor een brede wetenschappelijke aanpak.
© Michael De Lausnay

Professor Wannes Keulemans vertelde hoe hij de natuurpracht van Lanzarote vergat toen hij er het boek Hamburgers in het paradijs van Louise Fresco aan het lezen was. De Nederlandse hoogleraar en bestuursvoorzitter van de universiteit van Wageningen schrijft dan ook zeer bevlogen en bevattelijk over landbouw, voedsel en voedselproductie. Ze toont onder meer aan hoe duurzame voedselproductie en -consumptie begint bij onze cultuur en onze waardenpatronen. Dogma’s zijn voor Fresco uit den boze: fastfood in de ban doen is bijvoorbeeld onzin, want hamburgers zijn gemaakt van restvlees dat anders weleens verspild zou kunnen worden. Haar onderzoekswerk, boeken en columns counteren zwart-witdenken en simpele slogans met genuanceerde en onderbouwde standpunten. En haar inzet en engagement inspireren volgens professor Keulemans en copromotor Annemie Geeraerd ook vele academici buiten haar vakgebied.

Professor Fresco ziet haar eredoctoraat als een erkenning voor een brede wetenschappelijke aanpak. De nadruk ligt vandaag vaak op specialisatie, maar het is met een evenwicht tussen diepte en breedte dat je resultaten boekt, zei Fresco, zeker ook op het vlak van de voedselproblematiek. De héle keten die ons verbindt met die boer aan de andere kant van de wereld moet eerlijk, rechtvaardig en duurzaam zijn. We zijn er allen verantwoordelijk voor dat de wereld beter wordt gevoed. Dit eredoctoraat bevestigt voor Fresco ook het belang van nuance in de dialoog tussen wetenschap en samenleving. In tijden van post-truth en alternative facts is dat belangrijker dan ooit. De wetenschap moet luisteren naar de emoties en onderbuikgevoelens van de samenleving, maar mag niet aarzelen om te zeggen wat men niet wil horen. Ze is per definitie contra-intuïtief, en vertelt ons dingen die niet logisch lijken. Dat neemt niet weg dat wetenschap in wezen optimistisch is: een bron van hoop en vooruitgang. Toegepast op Fresco’s domein: we zijn beter gevoed dan ooit. Ook van dat optimisme is het eredoctoraat voor haar een erkenning.

© KU Leuven - Rob Stevens
Margrethe Vestager richtte zich in een korte videoboodschap tot de studenten.
© KU Leuven - Rob Stevens

Eerlijke Europese markt

Eurocommissaris Vestager wordt later dit jaar in Leuven verwacht, maar promotor professor Koenraad Debackere zette al even op een rij waarom de universiteit haar graag wil eren: Margrethe Vestager voert een duidelijk beleid inzake mededinging, staatssteun en beleidsconcurrentie, en bevordert zo heel wezenlijk een billijke en transparante concurrentie binnen de Europese markt. Ze durft het aan bepaalde praktijken in vraag te stellen en slaagt er zo in een dynamiek te creëren van transparantie en open markttoegang die van groot belang is voor het Europese economisch weefsel. Haar beleid zet bedrijven en overheden ook aan tot ethisch denken.

Margrethe Vestager richtte zich in een korte videoboodschap in de eerste plaats tot de studenten: “Nieuwsgierigheid en de bereidheid om te leren zijn de eerste stap naar vooruitgang, zowel in onze individuele levens als voor de maatschappij als geheel.” Ze kijkt er naar uit een lezing te geven en met de studenten in gesprek te gaan wanneer ze haar eredoctoraat in ontvangst komt nemen.

Ine Van Houdenhove & Ludo Meyvis
 

© KU Leuven - Rob Stevens
© KU Leuven - Rob Stevens

 
© KU Leuven - Rob Stevens
© KU Leuven - Rob Stevens

 

© KU Leuven - Rob Stevens
© KU Leuven - Rob Stevens

 
© KU Leuven - Rob Stevens
© KU Leuven - Rob Stevens

 
© KU Leuven - Rob Stevens
© KU Leuven - Rob Stevens

 
© KU Leuven - Rob Stevens
© KU Leuven - Rob Stevens

 
© KU Leuven - Rob Stevens
© KU Leuven - Rob Stevens

 
© KU Leuven - Rob Stevens
Groepsfoto van de eredoctors met hun promotoren. Geflankeerd door de pedellen, van links naar rechts: rector Rik Torfs, Wannes Keulemans, Annemie Geeraerd, Louise Fresco, Peter Carmeliet, Carl June, Peter Vandenberghe, Theodor Dieter, Peter De Mey, Violet Soen en Andrea Robiglio
© KU Leuven - Rob Stevens