Volwassen stamcellen bieden veelbelovend perspectief inzake behandeling welvaartsziekten

Publicaties in hoog aangeschreven internationale wetenschappelijke tijdschriften bevestigen het potentieel van multipotent adult progenitor cells of MAPCs, de krachtige stamcellen die vijf jaar geleden in het beenmerg van volwassenen werden ontdekt door professor Catherine Verfaillie (Afdeling Hematologie). Een reeks recente onderzoeken in meerdere landen heeft uitgewezen dat menselijke MAP-cellen kunnen uitgroeien tot cellen die nodig zijn om bloedvaten te maken, terwijl getransplanteerde MAP-cellen bij bestraalde dieren ook het bloedsysteem konden vervangen.
Het recentste artikel verschijnt volgende week in Journal of Experimental Medicine. Na jaren van onderzoek waren wetenschappers er nog niet in geslaagd om bloedstamcellen te expanderen in een laboratorium. Nu beschrijft professor Verfaillie hoe MAP-cellen die aangemaakt werden in een labo, alle soorten bloedcellen en bloedstamcellen kunnen aanmaken als ze getransplanteerd worden in een muis die bestraling heeft ondergaan. Het onderzoek gebeurde in samenwerking met professor Irving Weissman van de universiteit van Stanford, tot voor kort een van de grootste sceptici als het op de mogelijkheden van MAP-cellen aankomt, en professor Bruce Blazar van de universiteit van Minnesota. Volgens Weismann toont de studie aan dat MAP-cellen normaal bloed kunnen aanmaken, ook al moet nog worden onderzocht hoe ze dat precies doen. De resultaten werden ondertussen bevestigd door een onafhankelijke reeks nieuwe transplantaties. Uiteraard is er nog onderzoek nodig naar de toepasbaarheid bij de mens, maar deze resultaten openen hoopvolle perspectieven voor kankerpatiënten.

Transplantaties
Dit resultaat zou ook van groot belang kunnen zijn voor toekomstige transplantatietechnieken. Een van de belangrijkste risico’s bij transplantaties is afstoting: het immuunssysteem van het lichaam gaat zich verzetten tegen het vreemde weefsel. Als het getransplanteerde weefsel afkomstig is van dezelfde stamcellen als het immuunsyteem, dan verkleint mogelijks de kans dat er een afweerreactie op gang komt. Daarbij kan het gaan om bot-, kraakbeen-, spier- en vetweefsel, maar ook om cellen die uitgroeien tot lever-, pancreas- of hersencellen.
Om verder onderzoek te kunnen doen naar die transplantatieweefsels, waren Verfaillie en haar collega’s overigens op zoek naar een diermodel dat fysiologisch nauw bij de mens aansluit. In het novembernummer van Stem Cells leverden ze het bewijs dat het varken zich daar uitstekend toe leent. Ze konden MAP-cellen oogsten uit het beenmerg van varkens en die laten uitgroeien tot cellen die de aanzet geven tot de vorming van transplantatieweefsels.
Onderzoekers uit Leuven, Minnesota en Pamplona zijn er verder in geslaagd om uit MAP-cellen (slag)aderweefsel en glad spierweefsel te laten groeien. Het (slag)aderweefsel is het endotheel, het gladde laagje dat zich aan de binnenzijde van onze bloedvaten bevindt. In Blood beschrijven Verfaillie en haar collega’s hoe ze voor de eerste keer in een muismodel MAP-cellen konden laten ontwikkelen tot verschillende cellen die nodig zijn om bloedvaten te vormen. Het resultaat is van belang voor de toekomstige behandeling van hartpatiënten. Bij een beroerte of hartaanval sterft immers weefsel af in de bloedvaten rond het hart.
Het gladde spierweefsel werd in vitro gebruikt, buiten het lichaam. Dat weefsel zorgt onder meer voor de spiersamentrekkingen die de bloeddruk, de ademhaling en de spijsvertering reguleren, en kan op termijn belangrijk zijn voor de behandeling van hoge bloeddruk en astma. Op dat weefsel kunnen immers in het laboratorium geneesmiddelen tegen die aandoeningen worden getest, alsof ze in de mens zelf aan het werk waren. Het ontwikkelen van glad spierweefsel staat beschreven in het decembernummer van Journal of Clinical Investigation.