Onderzoek naar rol kinesitherapie bij Parkinson-patiënten

Volgens recente schattingen zullen over twintig jaar wereldwijd veertig miljoen mensen aan de ziekte van Parkinson lijden. Aan onze universiteit ging vorige maand een grootschalig onderzoek naar de ziekte van start. Het project moet over twee jaar een ritmische walkman opleveren, die Parkinson-patiënten thuis begeleidt bij hun mobiliteitsproblemen. Voor het onderzoek kreeg het Departement Revalidatiewetenschappen een subsidie van ruim een half miljoen euro toegewezen door de Europese Commissie.

Het project kreeg de vlotte naam RESCUE mee, kort voor Rehabilitation in Parkinson’s disease, Strategies for Cueing. Dat de Europese Commissie zoveel geld veil heeft voor dit onderzoek, is niet verwonderlijk. Parkinson treft vooral ouderen, en door de toenemende vergrijzing is het bestrijden van ouderdomsziekten een topprioriteit geworden. Tot nu toe concentreerde de remediëring van de ziekte zich voornamelijk op medicatie, maar die is duur, en na een aantal jaren gebruik neemt het effect ervan sterk af. Alice Nieuwboer van het Departement Revalidatiewetenschappen coördineert het onderzoek in Leuven. Zij doctoreerde op het effect van revalidatie bij Parkinson-patiënten.“Bij Parkinson denk je meestal aan het beven - de zogenaamde tremor - en de toenemende stijfheid. Maar daarop heeft kinesitherapie weinig impact. Belangrijker voor ons is de aantasting van bepaalde ritmische, repetitieve handelingen zoals schrijven en lopen. Het bevriezingsverschijnsel bijvoorbeeld, waarbij men bij het lopen soms geblokkeerd geraakt, is een plotse onderbreking van zo’n bewegingsrepetitie die vaak aanleiding geeft tot vallen. Dat komt omdat de ziekte een aandoening is van de basale hersenkernen. Die kernen liggen erg diep in de hersenen, onder de cortex, de klassieke grijze stof, en ze zijn verantwoordelijk voor het automatisch handelen. Je zou dus kunnen zeggen dat bij Parkinson-patiënten de automatische piloot van het bewegen uitvalt.”
Dat verdwijnen van automatismen willen de onderzoekers nu opvangen door externe prikkels of cues te geven aan de patiënten. Dat kunnen auditieve signalen zijn, of strepen op de vloer die de grootte van de stappen aangeven. “We weten al dat dergelijke prikkels op korte termijn effect hebben”, zegt Nieuwboer. “Maar heeft ook het langduriger trainen met cues een effect, en zo ja, voor hoelang? Werkt het nog door als de patiënten geen cues meer krijgen? En hoe zit het in de thuissituatie? Tot nu toe beperkte het onderzoek zich ook tot oppervlakkige tests zoals het meten van de snelheid van beweging en de grootte van de bewegingsuitslag. Wij willen alles veel meer in detail bekijken: welke prikkels werken het best, hoe verandert de beweging in elk gewricht, hoe worden de spieren geactiveerd zonder en met ritmische cues? We gaan dat nu driedimensionaal testen in het gang-labo van het Centrum voor Evaluatie en Revalidatie van Motorische Functies in het UZ Pellenberg.”

Walkman
Voor het onderzoek werkt Leuven nauw samen met twee andere universiteiten, de Universiteit van Amsterdam en de University of Northumbria in Newcastle. De taakverdeling: in een eerste fase onderzoekt Leuven het effect van auditieve prikkels en Amsterdam neemt het visuele gedeelte voor zijn rekening. Northumbria ten slotte gaat na wat de ‘kosten’ van cueing zijn - het valt immers nog af te wachten hoeveel energie cueing opslorpt, door de aandacht die de patiënten ervoor nodig hebben.
Na een jaar worden in een tweede fase alle resultaten samengebracht. Nieuwboer: “Op basis van onze bevindingen willen we een therapeutisch pakket ontwikkelen voor kinesitherapeuten. Amsterdam heeft ook een prototype ontwikkeld van een cueing device. Dat is een apparaatje zo groot als een walkman dat de patiënt thuis stimuleert door middel van ritmisch tikken of lichtflitsen.”
De drie centra samen zullen het effect van dat therapeutische programma op 150 patiënten testen in een randomised controlled trial. In Leuven wordt daarvoor samengewerkt met het Departement Neurologie van het UZ Gasthuisberg. Het is de eerste keer dat een klinische studie van dergelijke omvang plaatsvindt in het domein van de revalidatie: in het verleden beperkten Parkinson-studies zich noodgedwongen tot groepen van maximaal 45 patiënten, met dan nog een hoge drop-out door de aard van de ziekte.
Ligt een stopzetten van de aftakeling binnen de mogelijkheden? Nieuwboer: “Niet door middel van revalidatietoepassingen. Parkinson blijft voorlopig een degeneratieve ziekte, een ander verloop werd nog nooit waargenomen. Wij hopen enkel dat de patiënten zich met die walkman een tijdlang beter weten te redden in hun thuissituatie: dat ze beter stappen, minder vallen, minder blokkeren. En dat ze langer actief kunnen blijven. De uitkomst van ons onderzoek moet een impact hebben op de kwaliteit van hun leven.”