Japanologe vertaalt manga-versies van klassiekers uit de wereldliteratuur

Uitgeverij Epo start met de uitgave van een reeks klassiekers uit de wereldliteratuur in de vorm van uit het Japans vertaalde graphic novels. De vertalingen liggen in handen van Nele Noppe, onderzoekster aan de Afdeling Japanologie. “Driekwart van onze japanologiestudenten verklaart dat manga-strips hun motivatie om Japans te gaan studeren hebben aangewakkerd.”

Deskundig gewapend met de term manga trekken we naar het bureau van Nele Noppe, waar we als volslagen buitenstaander getuige zijn van een vlot gesprek tussen onze gastvrouw en een Japans heerschap op bezoek. Terwijl we een beetje hulpeloos naar de kasten vol originele Japanse mangaboekjes om ons heen kijken, helpt Nele ons vlug van onze vermeende deskundigheid af: “Manga is niet meer dan de gewone Japanse term voor strip. Maar de enorme populariteit daarvan in eigen land én een actieve export maakten de term ook bekend in het buitenland. Binnen de Japanse stripscène vind je echter een rijke verscheidenheid aan genres en een pleiade aan tekenaars met elk hun eigen stijl. Niet alles komt tot hier, en wat we wel onder ogen kregen gaf de manga aanvankelijk – ten onrechte – de kwalijke reputatie van een ‘pornografisch’ en ‘gewelddadig’ genre.”

Marx als mangafiguur

“De mensen bij Epo waren dan ook verrast toen ze op een Japanse reeks van een veertigtal klassiekers in graphic novel-vorm stootten. Ze besloten om de boeken in hun eigen fonds op te nemen en kwamen bij mij terecht voor de vertaling. Daarvoor koppel ik niet terug naar het origineel: ik volg de stripvertaling, die net probeert het origineel toegankelijk te maken. Zo ‘vertaalde’ men het eerste deel van Marx’ Das Kapital in een eenvoudig verhaaltje, terwijl men in het tweede deel heel wat technische economische termen moet duidelijk maken. Daarvoor ga ik zeker mijn collega raadplegen die zich met de Japanse economie bezighoudt! Ik moet toegeven dat ik sommige van de andere werken zelf helemaal niet kende.”

Met aanstekelijk enthousiasme vertelt Noppe hoe ze al vroeg leerde dat bijvoorbeeld de stripreeks Asterix een ideaal hulpmiddel bleek om Romeinse cultuur inzichtelijk te maken. Later ontdekte ze in Japan een breed veld van educatieve manga, die zowel voor volwassenen als voor jongeren bedoeld zijn. “En dat gaat van wiskunde tot database management!” Dat vormde zeker mee de aanleiding om in Leuven sinds 2006 een heuse mangabibliotheek uit te bouwen, en om onderwijsprojecten met strips op stapel te zetten.

“Zo ontwikkelden we met ons ‘Let’s Manga’-onderzoekscentrum een workshop over het gebruik van manga en anime (de filmversie van de manga, nvdr) in de klas. En het werkt! Tot onze verrassing verklaarde recent niet minder dan driekwart van onze japanologiestudenten dat manga mee hun motivatie om Japans te gaan studeren had aangewakkerd. En dan staan we in Vlaanderen en Nederland zeker niet aan de top wat de interesse voor het genre betreft: wanneer Nederlandse vertalingen van een reeks aan deel tien toe zijn, zitten de Franse en Engelse versies vaak al aan dertig of veertig gepubliceerde delen.”

Mobiele manga

En er zit nóg toekomst in: “In Japan zien we de laatste tijd de populariteit van de digitale strip toenemen. Daarbij wordt manga via de mobiele telefoon doorgestuurd. De technologie, die ginds al verder gevorderd is, laat dat probleemloos toe, en zo zie je mensen in de trein of de metro via hun iPad hun geliefkoosde strip lezen.”

De bibliotheek van japanologie omvat een mooi en gestaag groeiend corpus aan originele Japanse mangaboeken. Op dit ogenblik zijn er dat een 1800-tal. Regelmatig komen studenten of vrienden aandraven met hun uitgelezen exemplaren. Voorlopig wordt er niet geselecteerd, ook niet op kwaliteit, zegt Nele Noppen. “Met waardeoordelen kom je nergens en het valt altijd weer op hoe de onderzoeker en de lezer zeer verschillende normen hanteren. Ikzelf wil manga best als ‘populaire cultuur” benoemen, zeker wel, zolang je maar niet termen als ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur gaat hanteren. In zekere mate kan je zelfs van wegwerpcultuur spreken: de lijvige maar opvallend betaalbare magazines die de diverse reeksen in afleveringen brengen, worden vaak op minderwaardig papier gedrukt. De volledige verhalen verschijnen dan later wel als volwaardige boekjes. De echte fans kopen beide uitgaven!”

Meer info over de workshop over manga in de klas:
http://www.kuleuven.be/admin/al/niv3pbis/nascholingen/jp04.htm

Tekst: Jos Stroobants

Nele Noppe

Rob Stevens